मातातीर्थ औंसी आमाको महिमा, ममता र मानव जीवनको आधार

“जननी जन्मभूमिश्च स्वर्गादपि गरियसी र कुपुत्रो जायते क्वचिदपि कुमाता न भवति” जस्ता संस्कृत श्लोकहरूले आमाको महिमा र महत्वलाई अत्यन्त गहिरो रूपमा व्यक्त गर्छन्। यी श्लोकहरू केवल धार्मिक अभिव्यक्ति मात्र होइनन्, मानव जीवनको अनुभव र सत्यको सार हुन्। आमा यस्तो शब्द हो जसमा संसारको सम्पूर्ण माया, करुणा, त्याग र सहनशीलता समेटिएको हुन्छ।

हरेक वर्ष वैशाख कृष्णपक्षको औंसीका दिन नेपालमा मातातीर्थ औंसी मनाइन्छ। यस दिनलाई आमाको मुख हेर्ने दिन, मातृऔंसी वा मातृ दिवस पनि भनिन्छ। यो दिन आमाप्रति श्रद्धा, सम्मान र कृतज्ञता व्यक्त गर्ने अवसरका रूपमा लिइन्छ। परम्परादेखि आधुनिक समाजसम्म आइपुग्दा पनि यसको महत्व झन् बढ्दो छ।

मातातीर्थ औंसीको पृष्ठभूमि

मातातीर्थ औंसी पौराणिक कालदेखि चलिआएको पर्व हो। काठमाडौँ नजिकको मातातीर्थ कुण्डसँग सम्बन्धित एउटा किंवदन्ती अनुसार एक जना गोठालो केटाले आफ्नो आमाको मृत्यु पछि गहिरो दुःखमा डुबेर उक्त कुण्डमा पुग्दा पानीमा आमाको प्रतिबिम्ब देखेको थियो। यसले उसलाई आमाको माया कहिल्यै समाप्त नहुने अनुभूति गरायो। यही विश्वासका आधारमा आमाको सम्झनामा त्यहाँ स्नान गर्ने र तर्पण गर्ने परम्परा सुरु भएको मानिन्छ।

यसरी धार्मिक आस्था र भावनात्मक अनुभूतिले यो पर्वलाई विशेष बनाएको छ।

आमाको महिमा र महत्व

आमालाई जीवनको पहिलो गुरु मानिन्छ। बच्चाले पहिलो शब्द बोल्न, पहिलो पाइला चाल्न र जीवनका आधारभूत व्यवहार सिक्न आमाकै काखबाट सुरु गर्छ। आमाको माया र शिक्षा नै सन्तानको भविष्य निर्माण गर्ने आधार हो।

आमाको प्रेम निःस्वार्थ हुन्छ। सन्तानको सानो पीडाले पनि आमालाई बेचैन बनाउँछ। उनी आफ्नो सुखभन्दा सन्तानको खुशीलाई प्राथमिकता दिन्छिन्। यही निःस्वार्थता आमालाई संसारकै महान् बनाउने गुण हो।

त्यस्तै आमालाई त्याग र सहनशीलताको प्रतीक पनि मानिन्छ। गर्भधारणदेखि पालनपोषणसम्मका सबै कठिनाइहरू सहेर पनि उनी सधैं सन्तानको लागि समर्पित रहन्छिन्।

धार्मिक दृष्टिकोणले पनि आमालाई पहिलो भगवान मानिन्छ। मातृदेवो भव भन्ने वाक्यले आमाको स्थान कति उच्च छ भन्ने स्पष्ट पार्छ।

मातातीर्थ औंसी मनाउने चलन

यस दिन बिहान सबेरै उठेर स्नान गर्ने र पूजाआजा गर्ने चलन छ। सन्तानहरूले आमाको मुख हेरेर उनको चरण स्पर्श गरी आशिर्वाद लिन्छन्।

आमालाई मिठा खानेकुरा खुवाउने, फलफूल तथा लत्ताकपडा दिने परम्परा पनि छ। यो केवल उपहार दिने कुरा मात्र होइन, आमाप्रति कृतज्ञता व्यक्त गर्ने माध्यम हो।

विवाहपछि ससुराली गएका छोरीहरू पनि यस दिन माइत फर्केर आमासँग समय बिताउँछन्। यसले परिवारिक सम्बन्धलाई अझ बलियो बनाउँछ।

टाढा रहेका सन्तानहरूले फोन वा सामाजिक सञ्जालमार्फत आमालाई सम्झने गर्दछन्।

आमा नभएकाहरूको स्मरण

जसका आमा छैनन्, उनीहरूका लागि पनि यो दिन महत्वपूर्ण हुन्छ। उनीहरूले मातातीर्थ वा अन्य पवित्र स्थानमा गई श्राद्ध र तर्पण गरेर आमाको आत्माको शान्तिको कामना गर्छन्।

यसले देखाउँछ कि आमाप्रतिको माया केवल जीवित अवस्थासम्म सीमित हुँदैन, यो सधैं कायम रहने भावनात्मक सम्बन्ध हो।

आधुनिक सन्दर्भमा महत्व

आजको व्यस्त जीवनशैलीमा मानिसहरू आफ्नो काम र जिम्मेवारीमा यति व्यस्त छन् कि परिवारलाई समय दिन गाह्रो भइरहेको छ। यस्तो अवस्थामा मातातीर्थ औंसीले सन्तानलाई आफ्नो कर्तव्य सम्झाउने अवसर दिन्छ।

आमालाई सबैभन्दा बढी आवश्यक कुरा सन्तानको समय र साथ हो। केही समय सँगै बिताउनु, उनको कुरा सुन्नु र उनको खुशीमा सहभागी हुनु नै सबैभन्दा ठूलो सम्मान हो।

निष्कर्ष

मातातीर्थ औंसी आमाप्रतिको सम्मान, माया र कृतज्ञता व्यक्त गर्ने महत्वपूर्ण पर्व हो। आमा बिना जीवनको कल्पना गर्न सकिँदैन। उनी नै जीवनको आधार, पहिलो गुरु र सधैं साथ दिने सहारा हुन्।

यस दिनले हामीलाई एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिन्छ कि आमालाई केवल एक दिन होइन, सधैं सम्मान गर्नुपर्छ।

हामी सबैले आमालाई सधैं हँसाउने, उनको स्वास्थ्यको ख्याल राख्ने र आफ्नो कर्मबाट उनलाई गर्व गर्ने बनाउने प्रयास गर्नुपर्छ।

सम्पूर्ण आमाहरूको सुख, स्वास्थ्य र दीर्घायुको कामना गर्दै मातातीर्थ औंसीको हार्दिक शुभकामना। नेपाल आमाको पनि सधैं उज्यालो मुहार रहोस् भन्ने कामना।